دهة پسين پيش از دگرگونگردي مشروطه در ايران دهه اي پر از ماجرا بود.  در هر گوشه اي از اين ميهن آسيب ديده بلوايي برپا بود و دربار توان آرام ساختن ايران و آرامسازي ناآرامي ها را نداشت.  بلوچستان در اين دهه رويدادهاي فراواني رزا در خود داشت، چه آن كه اين پارة پرآسيب ايران در همسايگي هند زير چيرگي انگليس بود و انگليسي هاي چيره بر هند مي كوشيدند از نا آرامي هاي ايران بهره جويند و نه تنها در آيندة سياسي ايران دستي داشته باشند چة آن كه زمينة دست اندازي هاي شوم فردايشان در بلوچستان را فراهم آرند. 

  
در ميان نا آرامي ها چه بسيارند آدم هايي كه تن به آشوب مي سپارند و پا به راه مي نهند و اين فردا و آن چه كه با خود خواهد آورد است كه ناآرامان را در گوشه اي از تاريخ مي نشاند. يا آنان را بزرگ و دلير و مرد مي نامد و يا كوچك و نوكر و نامرد.  غلام محمد بلوچ يكي از آناني است كه در آن دورة ناآرام تاخت و تازي نمود و امروز است كه بايد بر او نشاني زند و براي نشاندن اين نشان بر پيشاني او بايد از راستينه هاي ديروز آگاه شد و راستينه در دل سندها خفته اند. بايد سندها را بيرون كشيد و خواند و به نمايش گذارد و به پژوهشگران اجازه داد كه بر پايه دريافته هاي خود دربارة اين گونه كسان داوري كنند.

     سندهايي كه مي خوانيد سندهايي بيرون كشيده شده از بايگاني مركز اسناد وزارت  امور خارجة ايران است.  چنين گونه اسنادي در بايگاني وزارت امور خارجة انگليس نيز هستند كه به آن ها نيز خواهيم پرداخت. سندها از آن سال 1899 ميلادي، سال پسين سدة نوزدهم ميلادي و هفت سال پيش از پيروزي دگرگونگردي مشروطه در ايران است .  چه خوب است كه سندهاي انبار شده در خانة بسيار كسان از مردم بلوچ دربارة رويدادهاي آن سال ها نيز بيرون آيند و مردم بخوانند.

سواد رقعة وزارت خارجه به اميرنظام[1] حكمران كرمان و بلوچستان[2]

مورخة 25 شهر جمادي الاخري 1317 هجري قمري

         مرقومات  مباركه بيست وسيم ربيع الثاني جناب مستطاب اجل عالي كه متضمّن دو طغرا نوشتة مامورين انگليس بود شرف وصول ارزاني داده، بعد از زيارت به عرض خاكپاي ملوكانه ارواحنا فداه[3] رساندم.  در خصوص قلعة كوهك[4] كه به آن طور كه مرقوم فرموده بودند مستحضر شده  مراتب را با سفارت انگليس بالطرافه مذاكره نموده و آن دو نوشته را هم نشان داد و قرار بر اين شد كه همين مطلب را به حكومت هندوستان تلگراف نمايند و جواب بخواهند.  همين كه جواب رسيد مراتب را تلگرافاً[5] از اطلاع حضرت عالي خواهد گذرانيد كه اقداماتي كه لازم است در دفع غلام محمد مقرر فرمايند و قلعه را تصرف نمايند.  صورتي از نقشة تعيين حدود بلوچستان هم كه فرموده بودند ارسال گردد، سپردم كه صورتي تدارك نمايند كه به خدمت ذي شرافت ارسال شود.

                                                                                     

ترجمة تلگراف وزارت خارجة هندوستان به سفارت[6]

4 نوامبر 1899 ميلادي

       به كارگزاران بلوچستان انگليس كاملاً دستورالعمل داده شده است كه به سرتيپ بمپور[7] اطلاع دهند كه غلام محمد حقي ندارد كه كوهك را  تصرف كند . نيز به مشاراليه كه در پنجكور[8] داراي زمين است خبر دهند مادامي كه در خاك ايران است بايد از كارگزاران ايراني اطاعت كند. از طرف ما به او تشويقي نخواهد شد.

سواد تلگراف وزارت خارجه به امير نظام كرمان[9]

29 جمادي الاخري 1317 هجري قمري

        در خصوص قلعة كوهك و غلام محمدخان با سفارت انگليس مذاكرات لازمه شد. سفارت مزبور ابداً حمايت از مشاراليه ندارد. هر طور صلاح مي دانند با او معامله فرمايند.  تفصيل با پست عرض شد.

سواد تلگراف وزارت خارجه به اميرنظام حكمران كرمان و بلوچستان[10]

2 شهر رجب المرجب 1317 هجري قمري

          در باب قلعة كوهك و غلام محمد مذاكرات لازمه با سفارت انگليس شد، حمايتي از غلام محمد ندارند و قلعة كوهك را جزو خاك مقدّس دولت عليّه مي دانند. حضرت عالي به هر قسم كه صلاح نظم قلعه مزبوره را بدانند معمول خواهند فرمود.  با پست هم مراتب را براي اطلاع خاطر گرامي زحمت خواهد داد.

نامة كارپرداز ايران در بمبئي[11]

11 شهر رجب سال 1317 هجري قمري

فدايت شوم       رقيمجات جناب مستطاب عالي زيارت شد

         تلگرافي هم كه نتيجة اقدامات و مذاكرات راجع به مسالة كوهك و چابهار مخابره فرموده بوديد شرف وصول ارزاني داشت و به مقتضاي آن چه مرقوم شده رفتار خواهد شد.  در باب نقشة تعيين حدود بلوچستان هم كه مقرر فرموده بوديد تدارك كرده بفرستند باعث مزيد امتنان خواهد شد.  زياده مصدّع نمي شوم. ايام عزّت مستدام باد.

                                                                                    11 شهر رجب 1317


تلگراف حكمران كرمان به وزير امور خارجة ايران[12]

27 رجب سال 1317 هجري قمري

         خدمت جناب مستطاب اجل اكرم آقاي مشيرالدوله وزير امور خارجه دام اجلاله.  از توجهي كه در باب قلعة كوهك و اختصاص آن به دولت عليّه فرموده ايد كمال تشكر دارم و منتظر وصول رقيمه جات هستم.

                                                                                             امير نظام
 

نامة وزارت خارجة ايران به امير نظام گروسي حكمران كرمان و بلوچستان[13]

29 شهر رجب المرجب سال 1317 هجري قمري

كرمان و بلوچستان جناب امير نظام از وزارت خارجه

           در باب قلعة كوهك و غلام محمد كه سابقا در جواب مرقومة مباركة حضرت عالي عرض كرده بودم كه با سفارت انگليس مذاكره شده و نتيجة آن بعد به اطلاع حضرت عالي خواهد رسيد و بعد از آن كه جواب از سفارت انگليس رسيد تلگرافاً مراتب را به استحضار خاطر مبارك رسانيدم و حالا هم كتباً عرض مي كنم و سواد كاغذ شارژدافر[14] انگليس را لفاّ ارسال مي دارم كه از ملاحظة حضرت عالي بگذرد و معلوم خاطر گرامي خواهد شد كه دولت انگليس حمايتي از او ندارد و به هر قسم كه حضرت عالي صلاح و مقتضي دانند در باب اصلاح آن جا و ضبط قلعة كوهك مقرّر خواهند فرمود.
[1] -  امير نظام گروسي

[2] -  بايگاني وزارت امور خارجه. صندوق شمارة 15، پوشة شمارة 5، سال 1317 هجري قمري

[3] -  روح ما فداي او باد

[4] -KUHAK

[5] -  واژه اي نادرست است مركب از تلگراف لاتين و تنوين عربي

[6] -  بايگاني وزارت امور خارجه. صندوق شمارة 15، پوشة شمارة 5، سال 1317 هجري قمري

[7] - BAMPUR

[8] - PANJKUR

[9] -  بايگاني وزارت امور خارجه، صندوق شمارة 15، پوشة شمارة 5، سال 1317 هجري قمري

[10] -  بايگاني وزارت امورخارجه، صندوق شمارة 15، پوشة شمارة 5، سال 1317 هجري قمري

[11] -  بايگاني وزارت امورخارجه، صندوق شمارة 15، پوشة شمارة 5، سال 1317 هجري قمري

[12] -  بايگاني وزارت امور خارجه، صندوق شمارة 15، پوشة شمارة 5، سال 1317 هجري قمري

[13] -  بايگاني وزارت امور خارجه، صندوق شمارة 15، پوشة شمارة 5، سال 1317 هجري قمري

[14] -  كاردار